İçeriğe geç
ÖĞRENCİLERİN KALEMİNDEN · 25 AĞUSTOS 2025

Make the World Safe With Illusion! Sosyal Medya Çağında Algı, Gerçeklik ve Yeni Nesil Propaganda

Seda AteşoğluPİO öğrencisi
3 dk okuma
Make the World Safe With Illusion!  Sosyal Medya Çağında Algı, Gerçeklik ve Yeni Nesil Propaganda

İnsan zihnini ne motive eder?

Bu soru pekâlâ bir psikanalistin zihninde yankılanıyor olabilir. Ancak kişiliğin dışavurumunun maddeye indirgenmesiyle, bu soruyu aklından silemeyecek ve kendine sürekli soracak olan bir reklam ve marka dünyası da var. Tüketicinin bilinçaltına girebilen bu dünyanın temsilcileri, insanın en ilkel dürtülerinden birini, arzuyu temel alıyor. Zamanla yöntem değişse bile, hedef hep aynı kalıyor. Rasyonel verilerle hareket etmeyen bireyleri “güvenli alanda” tutmak.

Peki bu gerçekten kimin güvenli alanı?

Arzuların sonucunda elde edilen geçici mutluluklar, bize bir illüzyon yaratıyor. Zihnimizi motive eden illüzyonlar. Filtrelerin, algoritmaların, bir tık ile elde edilen beğenilerin, trendlerin kucağında güvende hisseden bireyler gerçeğe adeta meydan okuyor. Bu dönüşüm, yeni çağın en etkili propaganda araçları ile, yeni bir propaganda yöntemi de doğuruyor. Bireyler artık hikayeyi dinlemiyor, hikayeyi yaşıyor!

Yeni bir illüzyon inşasına tanıklık ediyoruz belki de. Kusursuz bir cilde sahip olmak için yapılması gerekenleri izlemek üzere milyonlarca video var artık. Bir kişinin daha aynı videodan çekmesi bu yapıya bir tuğla daha koyuyor sadece. Böylece o kusursuz cilde sahip olmak için sürdüğünüz kremin markası, size sadece bir ürün değil, bir yaşam tarzı pazarlamış oluyor. Siz ve o milyonlarca kişi, artık hem ürünün hem de o yaşamın sahibisiniz. Ve orada, size sunulan alanda, güvendesiniz!

Neden güvenlik?

Tüketimin motivasyonu elbette güvenlik kaygısı değil. Ancak insan, güvende hissettiği alanda tüketir. Arkadaşınıza tatile gitmek istediğinizden ancak yeteri kadar birikim yapamadığınızdan bahsettiğiniz sırada telefonunuza gelen 12 ay taksitle erken rezervasyon fırsatı ile ilgili o mesaj, sizi güvende tuttukları evrende kalmanızı sağlar. Ve evet, o tatil bileti alınır…Aslında FOMO-Gelişmeleri Kaçırma Korkusu- bireylerin yeni nesil propaganda araçlarının içerisinde kendine bir güvenli alan yaratmasına neden oluyor. Bir şeylerden geri kalma korkusu, günceli kaçırma endişesi ve sosyal dışlanma tedirginliği, gerçeklikten kopardığı gibi alıp, yeni bir dünyaya götürüyor. Birey, gönüllü olarak bu evrene adım atıyor.

Reklam ve Marka İletişimi

Reklam ve marka dünyası için bu evrenin kalbi desek yanlış olmaz. Markaların amacı bireylerin bu evrene olan aidiyet hissini güçlendirmektir. Bu aidiyet hissini sadece duygusal değil, ekonomik ve kültürel bağlamda da ele almalıyız. Çünkü “var olma” hissi bu bütünlükten geçer. Ekonomik ve kültürel ortaklık birlikte hareket etme refleksini artırır. Bu şekilde, hikayeyi yaşayan ve yaşatan bireyler, FOMO duygusu üzerinden kolektif bir bilinç ortaya koyar. Kimler mi onlar? Sabah gözümüzü açıp telefona baktığımızda içine girdiğimiz o renkli dünyanın sahipleri, içerik üreticileri, trend setter’lar… Akımlar, etiketler, kampanyalar, davetler bizi bu evrenin çatısı altında birleştiriyor. Hikâyeyi başlatan da, yaşayan da, sürdüren de, yayan da, aynı. Beraberinde ekranın ardında gördüklerimiz de aynı gülüşler, aynı makyajlar, aynı kıyafetler, aynı kulaklıklar…Ta ki yenileri gelene kadar. Arzularımız yeni bir nesne için harekete geçene kadar. Kişi farkında olmadan bu illüzyonun parçası haline geliyor. Bize tanıtılan, benimsetilen ve bir parçası haline geldiğimiz yeni yaşam tarzlarının ana sponsorları da elbette, markalar.

Örnekleyelim mi?

Storyliving, yani hikayeyi anlatmak yerine yaşayanlar, sosyal medya platformları üzerinden, milyonlara ulaşıyor. Bu platformlar, vizyon ve işleyiş olarak birbirinden ayrılsa da etkisi aynı. Artık en sıradan anlar bile, mesela kahve içmek, yemek yemek, yürüyüşe çıkmak, estetik bir kurgu ve markalar sayesinde kimlik kazanmış haliyle karşımızda. Bu gerçek ötesi evrende, fiziksel gerçekliğin yerini dijital kimlikler alıyor. Önemli olan, o güvenli alandan, kendinize yarattığınız dijital kimlikten sıyrıldığınız an döndüğünüz gerçeklikte kalabilmek! Bu söylediklerimi görsel bir şölenle birlikte sorgulamak isterseniz, Black Mirror adlı dizinin 3. Sezonunda yer alan “Nosedive” adlı bölümü mutlaka izlemelisiniz. Bu bölümü şu an yaşadığımız sosyal onay arzusunun distopik bir versiyonu olarak değerlendirebiliriz. Düşük puan alırsanız yaşamınızı sürdüreceğiniz sosyal alanlara erişiminiz, yine toplum tarafından engellenebilir. Ana karakter Lacie’nin dışarda kalma korkusu ile birlikte bastırdığı gerçek benliği, sosyal puanlama sistemine tabi tutularak varlığını sürdürme çabası, toplumsal çürümenin modern ve şık haline tanıklık etmemizi sağlıyor.

Uzun lafın kısası: Make the World Safe with Illusion!

Edward Bernays kendi döneminde ABD halkının karşısına şu söylemle çıkmıştı: Make the world safe with democracy! Dünyayı demokrasi ile daha güvenli bir hale getirmeyi vaat etti. Elbette bu bir savaş propagandasıydı. Ama Bernays’in bu söylemi, içinde bulunduğumuz çağda şöyle kafamda şöyle yankılanıyor: Make the world safe with illusion! Bu slogan şu soruları da beraberinde getiriyor; algoritmaların güvenli kıldığı bir illüzyonda yaşamak mı daha konforlu, yoksa o illüzyonun dışına çıkma cesaretini göstermek mi? Güvende hissetmek mi, gerçekten güvende olmak mı? Bu “Özgür seçimler” illüzyonu içinde, zaman bize neler gösterecek, hep beraber göreceğiz…

PaylaşLinkedInXWhatsApp